İnsan Hakları Derneği (İHD), Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu tarafından kabul edilen ortak rapora yönelik yazılı bir açıklama yayımladı.
İHD tarafından paylaşılan açıklamada, silahlı çatışmaların sona ermesi ve müzakere süreci “tarihi bir eşik” olarak nitelendirilirken; raporun dili, güvenlik odaklı yaklaşımı ve geçiş dönemi adaletine yer verilmemesi hususları eleştiri konusu yapıldı. Çatışmaların uzun yıllar boyunca ekonomik, sosyal ve siyasal kırılmalara yol açtığı belirtilen açıklamada, 2024 yılında başlayan süreçle birlikte can kayıplarının ve ihlallerin neredeyse tamamen ortadan kalktığı ifade edildi. İHD, TBMM bünyesinde bir komisyon kurulmasını ve bu yapının farklı toplumsal kesimleri dinlemesini olumlu bir adım olarak değerlendirdiğini vurguladı.
RAPORUN DİLİ BARIŞIN RUHUNA UYGUN DEĞİL
Raporda kullanılan dilin sürecin ihtiyaçlarını karşılamaktan uzak olduğu savunulan açıklamada, geçmiş dönemin kavramlarına sıkça referans verilmesinin barış fikriyle mesafe oluşturduğu ifade edildi. Barış süreçlerinde kapsayıcı ve onarıcı bir dilin önemine dikkat çekilirken, siyasi aktörlerin kullandığı üslubun toplumsal barış açısından belirleyici olduğu vurgulandı. Kürt meselesinin eşit yurttaşlık, dil ve yerel yönetim talepleri çerçevesinde ele alınmadığı belirtilen açıklamada, meselenin sadece güvenlik ve terörizm çerçevesinde değerlendirildiği kaydedildi. Sorunun uluslararası hukukta tanımlanan “uluslararası olmayan silahlı çatışma” perspektifiyle ele alınmasının çözüm açısından avantaj sağlayacağı dile getirildi.
Öngörülen yasal düzenlemelerin silah bırakmanın güvenlik birimlerince tespit edilmesi şartına bağlanmasının çelişki yarattığı belirtilen açıklamada, geri dönüşlere ilişkin düzenlemelerin geciktirilmesinin risk barındırdığı ifade edildi. Ayrıca silahsızlanmanın yöntemi ve köy korucularının durumuna ilişkin somut önerilerin bulunmamasının önemli bir eksiklik olduğu kaydedildi. Sürecin yürütülmesinde devletin merkezde konumlandırılmasının riskli olduğu savunularak, sivil toplumun daha aktif katılımının sağlanması gerektiği vurgulandı.
GEÇİŞ DÖNEMİ ADALETİNE YER VERİLMEMESİ EN ÖNEMLİ EKSİKLİKTİR
Raporda geçiş dönemi adaleti konusunda herhangi bir tespit veya önerinin bulunmamasının “en temel eksiklik” olduğu belirtilen açıklamada; faili meçhul cinayetler, zorla kaybetmeler ve yerinden edilmeler gibi ağır hak ihlallerinin ele alınmasının toplumsal barış için hayati önem taşıdığı ifade edildi. İHD, demokratikleşme önerilerinin önemli bir kısmına katılmakla birlikte, yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı vurgusunun yapılmamasını bir noksanlık olarak niteledi.
İnsan Hakları Derneği, tüm bu eksikliklere rağmen komisyonun çalışmalarını “negatif barış dönemi” açısından son derece önemli bulduğunu belirterek şunları kaydetti:
“Eksikliklere rağmen Komisyon’un yaptığı çalışmaları negatif barış dönemi açısından son derece önemli buluyoruz. Çözüm konusundaki bu ortak iradenin Meclis’e de taşınmasında, Komisyon’un bundan sonra da önemli bir rol oynayabileceği kanaatindeyiz. Bu nedenle Komisyon’un raporda vurguladığı tavsiyelerin hızla hayata geçirilmesini takip etmeye ve yapılması önerilen yasal düzenlemeler ile ilgili alt komisyonlar kurarak çalışmalarını sürdürmeye davet ediyoruz. Meclis gündeminin yoğunluğu dikkate alındığında, hızlıca alınması gereken tedbirler ve yapılması öngörülen düzenlemelerin gecikmesinden ve sürecin muhtemel yol kazalarına karşı daha dirençli hale gelmesine vesile olacaktır.”
