ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump tarafından Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) kapsamında yürürlüğe konulan tarifelerin yasaya aykırı olduğuna hükmetti. Mahkeme, 3’e karşı 6 oyla aldığı kararda, gümrük vergisi koyma yetkisinin Kongre’ye ait olduğunu vurguladı. Trump, geçen yıl IEEPA’yı kullanarak ABD’nin ticaret ortaklarına “karşılıklı” gümrük vergileri uygulamış, Çin, Kanada ve Meksika’ya da ek tarifeler getirmişti.
Mahkeme kararında, IEEPA’nın yarım asırlık geçmişinde hiçbir başkanın bu yasayı gümrük vergisi uygulamak için kullanmadığına dikkat çekildi. Yasada yer alan “ithalatı düzenleme” ifadesinin “vergi koyma” yetkisini kapsamadığı, büyük ekonomik ve siyasi etkisi olan bir yetki devrinin Kongre tarafından muğlak bir dille yapılamayacağı belirtildi.
TOPLANAN TARİFELERİN AKIBETİ BELİRSİZ
Karar, Trump yönetiminin ticaret politikalarına hukuki set çekerken, IEEPA kapsamında toplanan milyarlarca dolarlık gümrük vergisinin akıbeti konusunda belirsizlik oluşturdu. Penn-Wharton Bütçe Modeli’ne göre, söz konusu tarifeler için tahsil edilen ve geri ödenmesi gerekebilecek tutarın 175 milyar doların üzerinde olduğu tahmin ediliyor.
Mahkeme kararında vergilerin iadesine dair somut bir yol haritası sunulmazken, karara muhalefet eden Yargıç Brett Kavanaugh, gerekçesinde milyarlarca doların iadesinin ABD Hazinesi üzerinde önemli sonuç doğuracağını belirtti. İthalatçı firmaların mahkeme kararını emsal göstererek paralarının iadesi için toplu dava açmaları bekleniyor. ABD basınına göre, Uluslararası Ticaret Mahkemesi’ne halihazırda binden fazla dava başvurusu yapıldı.
TRUMP’TAN YENİ TARİFE HAMLESİ
Başkan Trump, Yüksek Mahkeme’nin kararı sonrası düzenlediği basın toplantısında, “kullanabileceği daha güçlü yöntemler” olduğunu savundu. Kararın, bir başkanın ticareti düzenleme yetkisini daha güçlü hale getirdiğini öne süren Trump, tarifelerin geri ödenmesine ilişkin hüküm olmamasını eleştirdi ve bunun gelecek yıllar boyunca dava konusu olacağını söyledi.
Trump, aynı basın toplantısında tüm ülkelere yönelik yüzde 10 küresel gümrük vergisi getirilmesine ilişkin karara imza attı. Beyaz Saray açıklamasında, bu kararla 1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesi uyarınca yetki kullanıldığı belirtildi. İthalat vergisinin 24 Şubat’tan itibaren 150 gün süreyle yürürlükte kalacağı, kritik mineraller, enerji ürünleri, bazı tarım ürünleri, ilaçlar ve elektronik gibi bazı kalemlerin muaf tutulduğu bildirildi.
BUNDAN SONRA NE OLACAK?
Trump yönetiminin bundan sonraki süreçte, 1962 tarihli Ticaret Genişletme Yasası’nın 232. maddesi, 1974 tarihli Ticaret Yasası’nın 301. maddesi veya 122. madde gibi diğer federal yasaları kullanması bekleniyor. Ancak bu yasalar, IEEPA’nın aksine ek soruşturmalar ve prosedürel adımlar gerektiriyor.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, gümrük vergileri için alternatif yasal yetkilerin kullanılmasının 2026’da tarife gelirlerini “neredeyse hiç” değiştirmeyeceğini söyledi. Bessent, Yüksek Mahkeme’nin tarifelere karşı değil, sadece IEEPA’nın bunun için kullanılamayacağına hükmettiğine dikkati çekti.
TİCARET ANLAŞMALARI TEHLİKEDE Mİ?
Uzmanlar, Yüksek Mahkeme kararının halihazırda imzalanmış veya müzakeresi süren ticaret anlaşmalarının akıbeti için belirsizlik yarattığı görüşünde. Yargıç Kavanaugh, muhalefet şerhinde kararın trilyonlarca dolarlık ticaret anlaşmalarına ilişkin belirsizlik yaratabileceği uyarısında bulundu. Avrupa Birliği ve İngiltere hükümet sözcüleri, etkilere dair netlik kazanmak için ABD yönetimi ile temas halinde olduklarını belirtti.
Oxford Economics Küresel Başekonomisti Ryan Sweet, kararın etkin tarife oranını yüzde 12,8’den yüzde 8,3’e düşürdüğünü, ancak yönetimin tarifeleri başka yollarla uygulamasıyla oranın mevcut seviyelere yakın seyredebileceğini ifade etti. Sweet, “Yönetim, diğer yollarla genel tarife düzeyini yeniden oluşturabilse bile sektör ve ülke bazındaki etkiler çok farklı görünebilir, bu da bir başka ticaret politikası belirsizliği dalgası yaratacaktır.” dedi.
Fitch Ratings ABD Ekonomik Araştırmalar Başkanı Olu Sonola ise kararın yüzde 10’un üzerinde gümrük vergisi oranları içeren ticaret anlaşmalarını riske attığını, bu durumun birçok Asya ve Avrupa ülkesine fayda sağlayabileceğini kaydetti.
