TTB, artan toplu gıda zehirlenmelerinin yanlış politikalar, kurumsal yetersizlikler ve ekonomik baskıların bir araya gelmesinin sonucu olduğunu; sağlıklı gıdaya erişimin yaşam hakkı olduğunu bildirerek sürecin takipçisi olacaklarını açıkladı.
HABER MERKEZİ – Türk Tabipleri Birliği (TTB), son dönemde farklı illerde art arda yaşanan toplu gıda zehirlenmelerine ilişkin yaptığı yazılı açıklamada, vakaların yalnızca münferit olaylar olarak değerlendirilemeyeceğini belirtti. Adıyaman, Sakarya, Rize ve İstanbul’da son haftalarda yüzlerce kişinin benzer yakınmalarla hastanelere başvurduğu; İstanbul’da 12 yaşındaki bir çocuğun yaşamını yitirdiğinin vurgulandığı açıklamada, bu tabloyun uzun süreli politik hatalar, kurumsal yetersizlikler ve ekonomik baskıların birleşimiyle oluşan çok boyutlu bir halk sağlığı krizi ortaya koyduğu kaydedildi.
KURUMSAL YETERSİZLİKLER VE DENETİM EKSİKLİĞİ
TTB, gıda güvenliğini düzenleyen 5996 sayılı yasa ile uluslararası yükümlülükler (DSÖ, FAO, Codex) bulunduğunu hatırlattı ancak uygulamada denetim kapasitesinin gerilediğini savundu. Açıklamada, tarımsal ürünlerin yüksek pestisit kalıntısı nedeniyle uluslararası pazarlardan geri gönderildiği, bu ürünlerin iç piyasaya düşük fiyatlarla yönelmesinin halk sağlığı açısından ek risk oluşturduğu belirtildi. Tarım ve Orman Bakanlığı laboratuvarlarının analiz sürelerinin 7–14 güne ulaşmasının erken uyarı sistemini işlevsiz kıldığı; tespit edilen uygunsuzlukların çoğunlukla yaptırıma dönüşmediği ve aynı işletmelerin tekrar listelere girdiğinin gözlendiği ifade edildi.
EKONOMİK BASKILAR VE SINIFSAL ETKİLER
Açıklamada, üreticilerin artan girdi maliyetleri nedeniyle ruhsatsız veya doz aşımı ilaç kullanımına yönelebileceği; halkın alım gücünün düşmesi sonucu ucuz ve denetimsiz gıdaların tüketiminin arttığı bildirildi. Besinlerin uygun koşullarda saklanma ve taşınma risklerinin yükseldiği, küçük işletmelerde hijyen ve gıda yönetim sistemlerinin yetersiz olduğunun altı çizildi. TTB, sağlıklı gıdaya erişimdeki bozulmanın sınıfsal eşitsizlikleri derinleştirdiğini; en çok yoksullar, çocuklar, işçiler ve turistik bölgelerdekilerin etkilendiğini belirtti.
VERİ, İZLEME VE ERKEN UYARI EKSİKLERİ
TTB, Türkiye’de gıda kaynaklı hastalıkları izleyen bütüncül bir ulusal kayıt sistemi bulunmadığını, bildirilen vakaların gerçeğin küçük bir kısmını yansıtıyor olabileceğini vurguladı. Veri yokluğunun salgınların geç fark edilmesine, bilimsel analiz yapılamamasına ve gerçek ölüm sayılarının kayıtlara yansımamasına yol açtığını kaydetti. Ayrıca belediyelerin gıda denetim yetkilerinin 2000’li yıllardan itibaren sınırlandırılmasının yerel müdahaleyi zayıflattığı, mevcut erken uyarı sisteminin saha bildirimleriyle entegre ve gerçek zamanlı çalışmadığı ifade edildi.
TTB’NİN ÖNERİLERİ
TTB Merkez Konseyi ve Halk Sağlığı Kolu, sağlıklı gıdaya erişimin temel bir insan hakkı olduğu vurgusuyla bir dizi acil önlem önerdi. Buna göre yerel yönetimlerin denetim yetkileri güçlendirilmeli; rutin ve habersiz denetimler yaygınlaştırılmalı; Tarım ve Orman Bakanlığı’nın laboratuvar ve denetim kapasitesi artırılmalı; gerçek zamanlı erken uyarı sistemleri kurulmalı; üretimden tüketime tüm gıda zinciri şeffaf, izlenebilir ve dijital takibe alınmalı. TTB ayrıca, çocuklar için ücretsiz, sağlıklı kamusal beslenme programlarının zorunlu kılınmasını; denetim personeli sayısının artırılmasını; HACCP ilkelerinin tam uygulanmasını; yaptırımların caydırıcı hale getirilmesini ve uygunsuzlukların ulusal erişilebilir veri tabanında yayımlanmasını talep etti. Siyasetten bağımsız, bilimsel, çok sektörlü ve özerk bir Ulusal Gıda Otoritesi kurulması; Sağlık Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı’nın salgın yönetimini bütünleştirecek bir Ulusal Gıda Zehirlenmesi Hızlı Yanıt Mekanizması oluşturulması da öneriler arasında yer aldı.
Açıklamada, “Artan toplu gıda zehirlenmeleri, yıllardır süregelen yanlış politikaların, kurumsal yetersizliklerin ve ekonomik baskıların bir sonucudur” denilerek, sağlıklı gıdaya erişimin teknik bir detay değil halk sağlığının ve yaşam hakkının temel unsuru olduğu belirtildi. TTB, bilimsel, etik ve kamusal sorumluluğu gereği sürecin takipçisi olacaklarını kamuoyuna duyurdu.
