Anayasa Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya, 2025 yılında mahkemeye toplam 64 bin 321 bireysel başvurunun ulaştığını, buna karşılık 71 bin 175 başvurunun sonuçlandırıldığını ve başvuruları karşılama oranının yüzde 111 olarak gerçekleştiğini kaydetti.
Ankara’nın Gölbaşı ilçesinde bulunan Vilayetler Evi’nde basın mensuplarıyla iftar programında bir araya gelen Özkaya, mahkemenin 2025 yılı faaliyetleri ve çalışma prensiplerine ilişkin kapsamlı verileri kamuoyuyla paylaştı.
Geçen yıl karara bağlanan başvurulardan 5 bin 268’inde ihlal kararı verildiğini belirten Özkaya, ihlal kararlarının icra süreçlerine ilişkin şu bilgileri verdi: “Verilen ihlal kararlarından 31 Aralık 2025 tarihi itibarıyla icra süreci henüz tamamlanmamış olanların sayısı 83’tür. Bunların önemli bir kısmının icra süreci halen devam etmektedir. Kalan az bir kısmının ise icra sürecinin henüz tamamlanmamış olmasının nedeninin ihlal kararlarında belirtilen ihlal gerekçelerinin ya da ihlal kararı sonrası uygulanması gereken mevzuatın, Anayasa Mahkemesi’nden farklı yorumlanması olduğu görülmektedir.”
Adaletin devleti ayakta tutan ve bireyin güven içinde yaşamasını sağlayan temel dayanak olduğunu vurgulayan Özkaya, mahkeme olarak bu bilinçle özverili ve titiz bir çalışma yürüttüklerini ifade etti. Hazırlık ve karar süreçlerinde uluslararası evrensel yaklaşımların, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ile diğer ülke anayasa mahkemelerinin içtihatlarının ve yüksek yargı organlarının birikimlerinin titizlikle incelendiğini belirtti. Özkaya, bireysel başvurularda dile getirilen tüm ihlal iddialarının, kimsenin dini, siyasi veya ideolojik kimliğine bakılmadan adalet odaklı değerlendirildiğini belirterek, “Anayasal sınırlar içinde kalmak kaydıyla temel hak ve özgürlüklerin korunup geliştirilmesine hizmet edecek, modern hukukta benimsenen yorum yöntemleri tatbik edilmektedir” dedi.
BİREYSEL BAŞVURULAR İÇİN 7 KATEGORİ OLUŞTURULDU
AYM’nin dosya inceleme sırasının adalet odaklı olduğunu ve norm denetiminde “ilk gelen ilk çıkar” ilkesinin uygulandığını belirten Özkaya, bireysel başvuruların da geliş sırasına göre incelendiğini ifade etti. Aciliyet ve önem durumuna göre Genel Kurul kararıyla güncellenen kriterler kapsamında “Acil”, “Pilot ve Öncü” ile “Çekirdek Haklar” dahil 7 kategori oluşturulduğunu aktaran Özkaya, şu detayları paylaştı:
“Örnek verecek olursak ‘başvurucunun hayatına veya sağlığına ilişkin ciddi ve aciliyet arz eden haller’ ya da ‘bir çocuğun yararının söz konusu olduğu ciddi ve aciliyet arz eden haller’, ‘Acil’ kodlu olan birinci kategoride yer almakta ve öncelikle incelenmektedir. Ciddi ve aciliyet arz eden haller incelemenin süratle yapılmaması hâlinde başvurunun anlamsız/faydasız olabileceği durumları ifade etmektedir. ‘Pilot ve Öncü’ başlığı altında ikincil öncelikli olarak incelediğimiz başvurular ise ‘çok önemli bireysel veya kamusal menfaat taşıyan başvurular’ ile ‘tekrar eden veya tekrar etme ihtimali olan çok sayıdaki başvurunun sonuçlandırılmasını sağlayacak nitelikteki’ başvurulardır. ‘Çekirdek Haklar’a ilişkin başvurular olarak nitelendirilen ‘tekrarlayan başvuru olmalarına bakılmaksızın insan onuruna ve fiziksel varlığına doğrudan tehdit içeren durumlara ilişkin başvurular’ üçüncü kategori kapsamında incelenmektedir.”
Dosyaların önceliklendirilmesi konusunda tamamen belirlenmiş objektif kriterlere göre hareket edildiğini vurgulayan Özkaya, sübjektif bir nedenle herhangi bir dosyaya öncelik verilmesi yönünde talimat vermediğini söyledi. Raportörlerin belirlenen ölçütler çerçevesinde çalıştığını belirten Özkaya, başvurucuların kimliğine göre dosyaların geciktirilmesinin söz konusu olmadığını kaydetti.
Kadir Özkaya, 1 Ekim 2025 itibarıyla bireysel başvuruların UYAP Avukat Portalı üzerinden de yapılabildiğini hatırlatarak, bu tarihten itibaren 6 bin 686 başvurunun portal üzerinden gerçekleştirildiğini açıkladı. Bu sayının toplam başvuruların yaklaşık yüzde 29’una karşılık geldiğini belirten Özkaya, uygulamanın erişilebilirliği artırdığını ve süreçlerin daha hızlı yürütülmesine katkı sağladığını ifade etti. Ayrıca raportörlük faaliyetlerine destek amacıyla yapay zeka kullanımına yönelik ciddi çalışmalar yürüttüklerini de sözlerine ekledi.
Uluslararası anayasa yargısı alanında 32 ülkenin yüksek mahkemesiyle iş birliği yaptıklarını dile getiren Özkaya, bireysel başvuru sisteminin başladığı 23 Eylül 2012 yılından 31 Aralık 2025’e kadar toplam 714 bin 774 başvuru yapıldığını, bunların yüzde 87,2’sinin karara bağlandığını bildirdi. Özkaya, 91 bin 686 başvurunun ise derdest durumda olduğunu ekledi.
İHLAL KARARLARININ İCRASI
2025 yılında karara bağlanan başvurulardan 5 bin 268’inde ihlal kararı verildiğini ve bu kararlar arasında makul süre ihlali bulunmadığını belirten Özkaya, adil yargılanma ve mülkiyet hakkı ihlallerinin ilk iki sırada yer aldığını kaydetti. 2012’den bu yana toplam ihlal kararı sayısının 84 bin 519 olduğunu belirten Özkaya, ihlal kararlarının toplam başvuruya oranının makul süre hariç yüzde 3,9 civarında olduğunu söyledi. Bu verinin AYM’nin bir “süper temyiz mercii” olarak görev yapmadığını ortaya koyduğunu vurgulayan Özkaya, ihlal kararlarının yüzde 99,7’sinin gereğinin yerine getirildiğini ifade etti.
Norm denetimi verilerine de değinen Özkaya, 2025 yılında 277 başvuru yapıldığını ve 278 dosyanın karara bağlandığını, 472 kuralın denetlendiğini söyledi. 2025’in norm denetimi kapsamında en fazla dosyanın sonuçlandırıldığı yıl olduğunu belirten Özkaya, 2012’den bu yana toplam 2 bin 322 dosyanın sonuçlandırıldığını aktardı.
Yüce Divan yargılamalarına ilişkin olarak 2017’den bu yana 12 dosyanın karara bağlandığını ve 2025 sonu itibarıyla derdest dosya kalmadığını bildiren Özkaya, siyasi partilerin mali denetimi kapsamında 164 dosyanın sonuçlandırıldığını, kapatma davası statüsünde ise 5 derdest dosya bulunduğunu açıkladı. Özkaya, nihai hedeflerinin bireylerin devlete ve hukuka olan güvenini güçlendirmek olduğunu belirterek konuşmasını tamamladı.
